{"id":9571,"date":"2022-01-21T20:25:36","date_gmt":"2022-01-22T01:25:36","guid":{"rendered":"https:\/\/creole101.com\/blog\/?p=9571"},"modified":"2022-02-02T10:21:01","modified_gmt":"2022-02-02T15:21:01","slug":"lwazi-timoun-epok-pase-yo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/creole101.com\/blog\/ht\/lwazi-timoun-epok-pase-yo\/","title":{"rendered":"Lwazi timoun ep\u00f2k pase yo ann Ayiti"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<div class=\"jeg_video_container jeg_video_content\"><iframe loading=\"lazy\" title=\"AYITI DANTAN ISTWA RESAN: Emisyon 1\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/h-rG7Nhdy90?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/div>\n<\/div><figcaption>Tande Lekti Atik Sa a. Pa bliye ban yon yon &#8220;Like&#8221; api k\u00f2mante, ab\u00f2ne w, pataje&#8230; M\u00e8si anpil \ud83d\udc4d\ud83d\udc4c<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Youn nan bagay ki karakterize lavi yon moun se lwazi oswa div\u00e8tisman, k\u00f2man li pase tan l ap detann li ak pran ti plezi li l\u00e8 li pa nan okipasyon abity\u00e8l li. Lwazi se yon bagay ki enp\u00f2tan nan lavi moun. Li makonnen \u00f2din\u00e8man ak kilti, li menm ka p\u00e8m\u00e8t ou rive idantifye p\u00e8sonalite yon moun. Konsa, tout moun bezwen lwazi: granmoun &#8216;kou timoun. Men nan atik sa a, n ap chita sou lwazi, div\u00e8tisman ak pastan timoun ann Ayiti sa gen anviwon 40 lane pase.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-pat-manke-aktivite-nan-tan-lontan\">Pat manke aktivite nan tan lontan<\/h2>\n\n\n\n<p>Gen yon pak\u00e8t aktivite timoun tan sa yo te konn f\u00e8 k\u00f2m lwazi, tankou: f\u00e8 jw\u00e8t, benyen nan lanm\u00e8 oswa rivy\u00e8, al flannen, gade televizyon, elatriye. Nan t\u00e8ks sa a, n ap rete sou k\u00e8k jw\u00e8t yo te konn f\u00e8 youn ak l\u00f2t, ki te ankouraje ent\u00e8raksyon fizik ak sosyal tout pandan tout moun ap pran plezi yo. Te gen jw\u00e8t pou tout moun, ke w renmen jwe sou galri, ke w renmen jwe dey\u00f2 oswa nan lari.<\/p>\n\n\n\n<p>Ep\u00f2k sa yo timoun ann Ayiti te konn f\u00e8 anpil kalte jw\u00e8t k\u00f2m lwazi pou yo pran plezi yo n\u00e8talkole, e yon pak\u00e8t nan jw\u00e8t sa yo te konn ede timoun yo devlope sans, entelijans ak k\u00f2 yo.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-tip-divetisman-ak-lwazi\">Tip div\u00e8tisman ak lwazi<\/h2>\n\n\n\n<p>Nou ka klase jw\u00e8t sa yo konsa:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>&#8211; Jw\u00e8t ki jwe at\u00e8 ak men: krab, kay, osl\u00e8, mab, pench, titato, tonton palmis.<\/li><li>&#8211; Div\u00e8tisman ki f\u00e8t ak yon jw\u00e8t nan men: fil, ralba, toupi, yoyo, chas ak fistibal, ak\u00f2deyon, damye<\/li><li>&#8211; Distraksyon ki gen anpil deplasman :&nbsp; lago (kach kach, alariye, deli), mar\u00e8l, atansyon nimewo en (1), jwe boul, sote k\u00f2d, ol\u00e8men, krapo, wonn, plake, machin, w\u00f2l, monte kap, woule s\u00e8k, kondui kabw\u00e8t, monte bek\u00e0n<\/li><li>&#8211; Pastan ant bon zanmi: Ban m tout, l\u00e8se m viv, Viv damou.<\/li><li>&#8211; Lwazi ki gen kontak men ak men: Pepsi, Pla men cho, &#8220;Maman m\u2019a mis \u00e0 l\u2019\u00e9cole&#8221;, Dam dam be, Panzou, Akizasyon peye ch\u00e8.<\/li><li>&#8211; Jw\u00e8t ki f\u00e8t ak paw\u00f2l ki bay nesans ak anpil mo, ekspresyon ak pwov\u00e8b:<ul><li>Fawouch tankou :<ul><li>&nbsp;Moun grimo oswa grim\u00e8l: depi lapli tonbe tout grim\u00e8l santi rav\u00e8t (sa ka gen prejije ladan l, men nou jis rete nan asp\u00e8 distraksyon an san ary\u00e8 panse prejije).<\/li><li>&nbsp;Pou moun ki nwa anpil: lanw\u00e8, koukou.<\/li><li> Timoun ki pa gen dan devan: mazora, dan rach\u00f2t, papapy\u00e8\u2026<\/li><li> L\u00e8 yon moun m\u00e8g: lam\u00e8gzo, piskilin, fil pit, bwa bale\u2026<\/li><li> Pou timoun ki gwo: bout patat, mawoule, patat si\u2026 <\/li><\/ul><\/li><li> Blag<\/li><li>Devin\u00e8t: Ti won san fon?! (Bag), Kapt\u00e8n anba kabann?! (Vaz), Kapt\u00e8n d\u00e8y\u00e8 p\u00f2t?! Bale), Pase isi, m ap pase l\u00f2t b\u00f2 n a rankontre?! (Sentiwon), ak yon dividal l\u00f2t devin\u00e8t ank\u00f2.<\/li><li><em><strong>Remak<\/strong><\/em>: L\u00e8 yo pral bay jan de devin\u00e8t sa yo, moun kap bay devin\u00e8t la di \u201c<strong>Krik?!<\/strong>\u201d, moun ka p reponn yo di \u201c<strong>Krak!<\/strong>\u201d. Se la &#8220;krik krak&#8221; la soti.<\/li><\/ul><\/li><li>Kont (oswa istwa): bouki ak malis, dyab, istwa ti granmoun, ak anpil l\u00f2t.<\/li><li><strong><em>Remak<\/em><\/strong>: L\u00e8 yon moun pral rakonte yon kont, moun ki pral rakonte a di \u201cTim tim?\u201d, moun k ap tande yo reponn \u201cBwa ch\u00e8ch!\u201d. Se la &#8220;Tim tim,  bwa ch\u00e8ch&#8221; la soti.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p><strong><em>N.B:<\/em><\/strong> <em>Si w t ap f\u00e8 nenp\u00f2t nan jw\u00e8t sa yo ak yon moun, epi moun nan fache, SISPANN. Nou vle s\u00e8lman pale de lwazi, yon fason ki konstritif (san prejije, san entimidasyon, san mete l\u00f2t moun mal al\u00e8z.)<br><strong>Ti kons\u00e8y:<\/strong> Depi yon moun ap fawouche w, ri ak moun nan, epi fawouche l tou.<\/em><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-fason-nou-diveti-n-ak-lwazi-sa-yo\">Fason nou div\u00e8ti n ak lwazi sa yo<\/h2>\n\n\n\n<p>Annou w\u00e8 kounye a kijan yo te konn f\u00e8 k\u00e8k nan j\u00e8t sa yo. <\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-akizasyon-peye-che\"><strong>Akizasyon peye ch\u00e8<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>Se yon jw\u00e8t ki f\u00e8t ak plizy\u00e8 timoun. Gen yon timoun ki la pou f\u00e8men je yon l\u00f2t timoun pou l pa w\u00e8 epi timoun sa gen pou l lonje do men l devan tout l\u00f2t timoun yo. Konsa, nenp\u00f2t nan l\u00f2t timoun yo ki nan jw\u00e8t la ap ba l yon tap sou do men (ki konn cho pafwa). Apr\u00e8 sa y ap debouche figi l pou l di kiy\u00e8s ki te ba l tap la. Si se timoun ki te bal tap la li akize(sa vle di li chwazi), timoun sa pral pran plas li a. Men si se yon l\u00f2t timoun li akize, timoun sa ap ba li yon b\u00e8l tap sou do men pou li f\u00e8l peye akizasyon an. Nan sans sa, do men yon timoun ka vin byen cho avan li resi tonbe sou moun ki ba li d\u00e8nye tap la.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-ban-m-tout-lese-m-viv\"><strong>Ban m tout, l\u00e8se m viv<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>Jw\u00e8t sa se timoun ki zanmi ki konn jwel. L\u00e8 yo mare banm tout, timoun sa yo, youn ap veye l\u00f2t l\u00e8 yo gen yon bagay nan men yo, sitou bagay yo manje, pou yo ka pran timoun ki gen bagay la nan men l lan. L\u00e8 yon timoun siprann yon l\u00f2t timoun ki gen yon bagay nan men l, li gen poul di timoun nan \u201cBanm tout\u201d, timoun sa oblije bay tout sa ki te nan menl lan. Sa s\u00e8lman ki pou sove yon timoun l\u00e8 li gen yon bagay nan men l, se pou l kouri &nbsp;di \u201cL\u00e8se m viv\u201d avan l\u00f2t la di banm tout. Nan ka kote yon timoun mare banm tout ak plizy\u00e8 l\u00f2t timoun, li gen pou l veye tout l\u00f2t timoun sa yo l\u00e8 li gen yon bagay nan men l, pou l gentan di yo \u201cL\u00e8se m viv\u201d pou yo pa pranl nan \u201cBanm tout\u201d. Nan sans sa, anpil timoun se kache yo konn kache l\u00e8 y ap manje yon bagay e menm manje granmoun yo kwit lakay. Se pa blag non, jw\u00e8t sa konn f\u00e8 timoun rete grangou l\u00e8 y ap plede pran yo nan \u201cBanm tout\u201d. Gen l\u00f2t timoun menm, l\u00e8 yo pran yo plizy\u00e8 fwa nan banm tout, yo pete koken, yo di yo pa nan \u201cBanm tout\u201d ank\u00f2. Konsa, yo manje ti manje yo san gad d\u00e8y\u00e8.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-atansyon-nimewo-en-1\"><strong>Atansyon nimewo en (1)<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>Atansyon nimewo 1 se yon jw\u00e8t ki jwe ak 2 ekip. Gen yon abit kap dirije jw\u00e8t la. Chak ekip yo ka gen youn, de e menm twa jw\u00e8. Chak jw\u00e8 yo gen yon nimewo. Abit la mete chak ekip yo kanpe nan plas yo nan yon b\u00e8l ti distans youn ak l\u00f2t. Chak nimewo anfans menm nimewo par\u00e8y li a. Toul\u00e8de ekip yo gen menm distans ki separe yo ak sib la. Kidonk, chak nimewo yo bezwen mete z\u00f2r\u00e8y yo pr\u00e8. L\u00e8 abit la rele yon nimewo, timoun ki gen nimewo a nan tou 2 ekip yo dwe kouri al pran sib la epi kouri retounen nan plas li av\u00e8 l san l\u00f2t timoun nan pa gentan touche l. Se konsa, yo toul\u00e8de konn rive devan sib la, youn ap veye l\u00f2t pou yo pran l epi kouri retounen av\u00e8 l nan plas yo san l\u00f2t la pa gentan touche l. Pou fini, chak nimewo ki pran sib la, e ki gentan retounen nan plas li av\u00e8 l san l\u00f2t la pa gentan touche l, ekip la make yon pwen. Pou jwe jw\u00e8t sa, f\u00f2k timoun sa konn kouri anpil l\u00e8 l fin pran sib la epi f\u00f2k li ent\u00e8lijan, pou l\u00f2t la pa gentan touche l. Ayayay, se pa ti koze.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-louloup-louloup\"><strong>Louloup louloup<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>Jwet sa f\u00e8t ak plizy\u00e8 timoun. Youn reprezante yon <strong>dyab<\/strong>, yon l\u00f2t reprezante <strong>manman<\/strong> e plizy\u00e8 l\u00f2t ki reprezante <strong>pitit<\/strong> oswa <strong>timoun<\/strong> manman an: Dyab la limen yon <i>ti dife (sa kapab k\u00e8k w\u00f2ch oswa l\u00f2t obj\u00e8)<\/i> epi li ale nan mache. Pandan timoun yo ap jwe, yo gaye dife a. L\u00e8 dyab la tounen, men k\u00f2man r\u00e8s jw\u00e8t la kontinye. <br>Dyab la: Kiy\u00e8s ki gaye dife a? <br>Timoun yo: Se yon ti zwazo ki t ap pase ki gaye l. <br>Dyab la: Rele ti zwazo pou mwen. <br>Timoun yo: Ti zwazo! Ti zwazo! &#8230; G\u00f2j mwen bouke&#8230; <br>Dyab la: Rele ti zwazo ban mwen. <br>Timoun yo: Ti zwazo! Ti zwazo!&#8230; G\u00f2j mwen bouke&#8230; <br>Dyab la: Pa gen arans\u00f2? <br>Timoun yo ak tout manman an: Moute pi wo! <br><meta charset=\"utf-8\">Dyab la: Pa gen arans\u00e8l?&nbsp; <br>Yo reponn: Desann pi ba! <br>L\u00e8 sa a, dyab la k\u00f2manse fache. Manman an pran tout timoun yo li mete d\u00e8y\u00e8 do l youn d\u00e8y\u00e8 l\u00f2t, men youn sou zep\u00f2l l\u00f2t. Men fason jw\u00e8t la kontinye dewoule.<br>Dyab la mande: Ou vle m manje premye pitit ou? <br>Manman an: Ou pa kapab!<br><meta charset=\"utf-8\">Dyab la: ou vle m manje dezy\u00e8m pitit ou? <br>Manman an reponn: Ou pa kapab! &#8230;<br>L\u00e8 li fin poze kesyon an sou chak pitit manman an genyen epi manman an fin reponn, li k\u00f2manse ap f\u00e8 ag\u00f2ch adwat ap ch\u00e8che pran timoun yo. Manman an ap bare l chak b\u00f2 li f\u00e8 pou l pa rive pran timoun li yo. Se la a <i>louloup louloup<\/i> la k\u00f2manse . Pandan timoun yo ak tout manman ap sote epi y ap chante: <i>Louloup louloup! Eyapa! Eya eya&#8230; Eyapa!<br> Louloup louloup! Eyapa! Eya eya&#8230; Eyapa! <\/i>Chak timoun dyab la rive pran nan men manman an, yo mete timoun sa a dey\u00f2 jiskaske l fin pran tout timoun yo grenn pa grenn. L\u00e8 timoun yo fin jwe jw\u00e8t sa, yo swe anpil epi k\u00e8 yo kontan. Bagay la konn t\u00e8lman gou, menm granmoun konn antre nan louloup louloup.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"te-gen-anpil-lot-pastan-nan-tan-lontan\">Te gen anpil l\u00f2t pastan nan tan lontan<\/h2>\n\n\n\n<p>Gen anpil jw\u00e8t mwen pa site. Sa yo ase pou ka ba w yon ide sou distraksyon timoun ep\u00f2k sa yo&#8230; Ayayay! l\u00e8 pa gen lek\u00f2l, nan maten ti gason ap <em>jwe boul<\/em>, ti fi ap f\u00e8 <em>jw\u00e8t manman<\/em>. L\u00e8 sol\u00e8y cho menm se plis <em>toupi<\/em>, <em>ralba<\/em>, <em>mab<\/em>, <em>pench<\/em>, <em>osl\u00e8<\/em>, <em>kay<\/em>, elatriye. Nan apremidi, tigason ap jwe boul kote y ap <em>imite<\/em> Maradona ak l\u00f2t jw\u00e8 foutb\u00f2l yo renmen; f\u00e8 <em>ol\u00e8men<\/em>, sitou l\u00e8 yo fin gade ti seri <em>fim<\/em> tankou &#8220;K-2000&#8221;, \u201c<a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/dp\/B000A3X4E6\/ref=as_sl_pc_tf_til?tag=creole101-20&amp;linkCode=w00&amp;linkId=5f07402d21bde82327d9684618cc823d&amp;creativeASIN=B000A3X4E6\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Dr\u00f4les de dames<\/a>\u201d, \u201c<a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/gp\/product\/B001KL2YF2\/ref=as_li_tl?ie=UTF8&amp;tag=creole101-20&amp;camp=1789&amp;creative=9325&amp;linkCode=as2&amp;creativeASIN=B001KL2YF2&amp;linkId=1aebd1695370642843c3233168a42596\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Les deux font la paire<\/a>\u201d, \u201c<a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/gp\/product\/B08PC92P28\/ref=as_li_tl?ie=UTF8&amp;tag=creole101-20&amp;camp=1789&amp;creative=9325&amp;linkCode=as2&amp;creativeASIN=B08PC92P28&amp;linkId=e71e42ec031aa07cc996d195fbd5f37d\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Hulk<\/a>\u201d, elatriye. Tifi menm ap <em>sote k\u00f2d<\/em>, <strong><em>f\u00e8 wonn<\/em><\/strong> ak anpil jw\u00e8t ki gen kontak men yo. Anpil nan sa ki pi jenn yo tifi melanje ak tigason konn \u00f2ganize w\u00f2l, tankou <em><strong>sa k ap plana vini plana<\/strong><\/em> kote kout tanbou ak yayad ap tonbe\u2026 sitou se te ep\u00f2k <em>py\u00e8s teyat<\/em> Langichat ak <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/gp\/product\/B004O9ZJTK\/ref=as_li_tl?ie=UTF8&amp;tag=creole101-20&amp;camp=1789&amp;creative=9325&amp;linkCode=as2&amp;creativeASIN=B004O9ZJTK&amp;linkId=d7841b00df59754c515b78619cc3dff2\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Papapy\u00e8<\/a> t ap f\u00e8 pale de yo. L\u00e8 yo rive nan asw\u00e8, <em>b\u00e8l blag <\/em>ap bay, timoun chita pou <em>tande kont<\/em> moun ki pi gran ak granmoun yo ap rakonte. Se te b\u00e8l bagay.<\/p>\n\n\n\n<p>Gen k\u00e8k nan jw\u00e8t sa yo timoun al\u00e8kile, selon fanmi yo leve, kontinye jwe men se pa anpil. Evolisyon tan an pote anpil chanjman. Langaj timoun yo ak sa ki f\u00e8 lwazi yo chanje anpil. Tank tan ap vanse, nouvo jw\u00e8t ap par\u00e8t, sitou jw\u00e8t ki rann timoun solit\u00e8. Av\u00e8k Ent\u00e8n\u00e8t menm, se yon l\u00f2t monn timoun nou genyen ann Ayiti. Poutan si n te konnen&#8230;&nbsp;?<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-pataje-plezi-pou-montre-apresyasyon-w\">Pataje plezi pou montre apresyasyon w<\/h3>\n\n\n\n<p>Kil\u00e8s nan lwazi, div\u00e8tisman oswa jw\u00e8t sa yo ou te pi renmen f\u00e8? Ki l\u00f2t pastan ank\u00f2 nou ta ka site? Souple pataje lide w ak nou sou tip de lwazi sa yo, sou  nan k\u00f2mant\u00e8 pi ba a. N ap byen kontan. Pa tw\u00f2 lontan, n ap pote yon l\u00f2t sij\u00e8 pou ou nan ribrik sa. Si w te retwouve w nan  atik sa a, pa ezite reyaji: \ud83d\udc4d Like, \ud83d\udd14 Ab\u00f2ne epi \u2197\ufe0f Pataje. Sa ap f\u00e8 n plezi anpil anpil.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tout moun bezwen lwazi: Ann pale sou div\u00e8tisman ak pastan timoun ann Ayiti yo nan tan lontan, ak sou jan distraksyon sa yo te bay k\u00e8 kontan.<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"products":"","jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_food_recipe":[],"enable_food_recipe":"","food_recipe_title":"","food_recipe_description":"","food_recipe_serve":"","food_recipe_time":"","food_recipe_prep":"","food_recipe_level":"","food_recipe_keywords":"","food_recipe_category":"","food_recipe_cuisine":"","food_recipe_yield":"","food_recipe_calories":"","enable_print_recipe":"","ingredient":[],"instruction":"","jnews_social_meta":[],"jnews_review":[],"enable_review":"","type":"","name":"","summary":"","brand":"","sku":"","good":[],"bad":[],"score_override":"","override_value":"","rating":[],"price":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[190,210,26],"tags":[136,260,199,258,256],"class_list":["post-9571","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ayiti-dantan","category-divetisman","category-ht","tag-ayiti-dantan","tag-jwet","tag-lang-kreyol","tag-lwazi","tag-timoun"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9571","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9571"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9571\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9571"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9571"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9571"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}