{"id":113,"date":"2021-11-05T15:22:36","date_gmt":"2021-11-05T19:22:36","guid":{"rendered":"https:\/\/creole101.com\/ht\/?p=113"},"modified":"2022-01-20T07:34:49","modified_gmt":"2022-01-20T12:34:49","slug":"grame-kreyol-deteminan-lang-kreyol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/creole101.com\/blog\/ht\/grame-kreyol-deteminan-lang-kreyol\/","title":{"rendered":"Gram\u00e8 Krey\u00f2l: Det\u00e8minan yo nan Lang Krey\u00f2l"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"DetC3A8minan\">Det\u00e8minan<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"has-drop-cap\">Det\u00e8minan yo se mo gramatikal ki plase kot yon non pou aktyalize l. Yo jeneralman plase apre non yo det\u00e8mine a. Yo ak\u00f2de an nonb ak non an.<\/p>\n\n\n\n<p>Det\u00e8minan an transf\u00f2me nenp\u00f2t mo ou nenp\u00f2t ekspresyon an yon non.<br><em>Egzanp:<\/em> machin nan; sa ki pi b\u00e8l la<\/p>\n\n\n\n<p>Det\u00e8minan yo:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><a href=\"#atik\">atik<\/a><\/li><li><a href=\"#adjektif_posesif\">adjektif posesif<\/a><\/li><li><a href=\"#adjektif_demonstratif\">adjektif demonstratif<\/a><\/li><li><a href=\"#adjektif_nimeral\">adjektif nimeral<\/a><\/li><li><a href=\"#adjektif_endefini\">adjektif endefini<\/a><\/li><li><a href=\"#adjektif_entewogatif\">adjektif entewogatif<\/a><\/li><li><a href=\"#adjektif_eksklamatif\">adjektif eksklamatif<\/a><\/li><\/ul>\n\n\n\n<!--more KONTINYE F\u00c8 LEKTI-->\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"DetC3A8minan20yo\">Det\u00e8minan yo<\/h4>\n\n\n\n<p><a href=\"null\">null<\/a><a><\/a><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Atik<\/h5>\n\n\n\n<p>Gen atik defini e gen atik endefini.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"null\">null<\/a><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Atik defini<\/h5>\n\n\n\n<p>Nan krey\u00f2l ayisyen, atik defini sengilye a se &#8220;la&#8221; e pliry\u00e8l la se &#8220;yo&#8221;.<br>Nou ajoute atik defini an apre yon fraz nominal. Yon fraz nominal kapab gen yon s\u00e8l non, yon non av\u00e8k youn ou plizy\u00e8 adjektif, yon non e yon fraz ki fonksyone k\u00f2m adjektif oubyen yon fraz posesif.<br><em>Egzanp:<\/em><br>1. non = l\u00e8t la<br>2. non e adjektif = vye kay la<br>3. non e fraz = l\u00e8t ke m te ekri a<br>4. fraz posesif = chapo papa a<\/p>\n\n\n\n<p>Nou w\u00e8 atik defini an plase apre non li det\u00e8mine a. Li kapab pran div\u00e8s f\u00f2m dapr\u00e8 d\u00e8nye son ki nan mo li det\u00e8mine a.<br><br>&#8220;La&#8221; apre yon kons\u00f2n oral: b, ch, d, f, g, j, k, l, p, r, s, t, v, z ak apre y epi w.<br>Egzanp : Kay la, sol\u00e8y la, sik la.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;A&#8221; apre yon vway\u00e8l oral: a, e, \u00e8, i, o, \u00f2, ou.<br>Egzanp: po a, chou a, fi a, manje a<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Nan&#8221; apre yon kons\u00f2n nazal (m, n). Egzanp : chanm nan, kann nan<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;An&#8221; apre yon vway\u00e8l nazal (an, en, on, oun). Egzanp : pen an, ban an, pon an<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Atik endefini<\/h5>\n\n\n\n<p>Gen 1 atik endefini an krey\u00f2l: &#8220;yon&#8221; ki se sengilye. Pou make pliry\u00e8l, nou itilize adv\u00e8b &#8220;k\u00e8k&#8221; e pafwa &#8220;plizy\u00e8&#8221;.<br><em>Egzanp:<\/em><br>yon chyen; k\u00e8k chyen<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Adjektif demonstratif<\/h5>\n\n\n\n<p>Adjektif demonstratif la, ou det\u00e8minan demonstratif la, la pou l spesifye mo (p\u00e8s\u00f2n, b\u00e8t ou bagay) y ap pale de li a.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Egzanp:<\/em><br>Li vle ch\u00e8z sa a.<br>M pral pran liv sa yo.<\/p>\n\n\n\n<h6 class=\"wp-block-heading\">F\u00f2m adjektif demonstratif yo<\/h6>\n\n\n\n<p>sa a, sila a = maskilen e feminen sengilye;<br>sa yo, sila yo = maskilen ou feminen pliry\u00e8l.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><a><\/a><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Adjektif ent\u00e8wogatif e eksklamatif<\/h5>\n\n\n\n<p>Adjektif ent\u00e8wogatif, ou det\u00e8minan ent\u00e8wogatif, endike ke yo poze yon kesyon konsenan \u00e8t ou bagay ke y ap pale de li a.<br><em>Egzanp:<\/em><br>Ki jou jodi a ye?<br>Ki liv ou vle?<\/p>\n\n\n\n<p>Gen yon s\u00e8l adjektif ent\u00e8wogatif an krey\u00f2l, li se &#8220;ki&#8221;; donk li s\u00e8vi pou maskilen, feminen, sengilye e pliry\u00e8l.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ki&#8221; kapab s\u00e8vi pou eksprime admirasyon, et\u00f2nman, &#8230;, l\u00e8 sa a li se yon adjektif eksklamatif.<br><em>Egzanp:<\/em> Ki jou jodi a ye !<br>Yo pa itilize f\u00f2m sa a anpil an krey\u00f2l. Pou egzanp ki vin anvan an, y ap di jeneralman: &#8220;Se pa ti b\u00e8l jodi b\u00e8l !&#8221;, &#8220;Ala b\u00e8l [jou] jodi a b\u00e8l !&#8221;, &#8220;Gad jan jodi a b\u00e8l !&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Adjektif endefini<\/h5>\n\n\n\n<p>Adjektif endefini eksprime swa yon ide kantite (ki souvan vag), swa yon idantifikasyon ki pa presi, de mo li det\u00e8mine a. Yo rele l tou det\u00e8minan endefini.<br><em>Egzanp:<\/em><br>Gen k\u00e8k non ki difisil pou pwononse.<br>Plizy\u00e8 moun te vini.<\/p>\n\n\n\n<p>Adjektif endefini:<\/p>\n\n\n\n<p>Okenn, l\u00f2t, s\u00e8ten, chak, div\u00e8s, youn l\u00f2t, nenp\u00f2t ki, menm, pa youn, plizy\u00e8, ki, k\u00e8konk, k\u00e8lke, k\u00e8k, tout.<\/p>\n\n\n\n<p>Gen k\u00e8k adv\u00e8b kantite yo konn plase nan kategori adjektif endefini l\u00e8 yo gen yon non vin apr\u00e8 yo: &#8220;ase, anpil, konbyen, &#8230;&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Si yo plase avan yon v\u00e8b, yo ka s\u00e8vi k\u00f2m pwonon endefini.<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Adjektif nimeral<\/h5>\n\n\n\n<p>Yo divize adjektif nimeral yo an 2 kategori: adjektif nimeral kadinal e adjektif nimeral \u00f2dinal.<\/p>\n\n\n\n<p>Adjektif nimeral kadinal yo endike yon nonb presi, yon \u00e8t oubyen yon bagay.<br><em>Egzanp:<\/em><br>Twa p\u00f2m. Ven cheval. Kenz moun.<\/p>\n\n\n\n<p>Adjektif nimeral \u00f2dinal eksprime ran.<br><em>Egzanp:<\/em><br>Dezy\u00e8m non nan lis la. Dizy\u00e8m sy\u00e8k la. Tranty\u00e8m jou nan mwa a.<\/p>\n\n\n\n<h6 class=\"wp-block-heading\">F\u00f2masyon<\/h6>\n\n\n\n<p>1. Adjektif \u00f2dinal : eksepte &#8220;premye&#8221;, yo f\u00f2me yo l\u00e8 yo ajoute sifiks &#8220;y\u00e8m&#8221;, zy\u00e8m ou &#8220;ty\u00e8m&#8221; a kadinal korespondan an (dis =&gt; dizy\u00e8m, san =&gt; santy\u00e8m, e latriye.).<br>Pa konfonn Adjektif \u00f2dinal yo ak adv\u00e8b nimeral yo ki yo-menm derive de f\u00f2m sa yo &#8211; dezy\u00e8m =&gt; dezy\u00e8mmam, dizy\u00e8m =&gt; dizy\u00e8mman, e latriye.<br>Non sa yo se kapab adjektif \u00f2dinal tou: simple, doub, trip,diz\u00e8n, cent\u00e8n, e latriye.<\/p>\n\n\n\n<p>null<br>null<br>2. Adjektif kadinal: Yo ka gen f\u00f2m senp (twa, kat, senk) oubyen yo ka gen f\u00f2m konpl\u00e8ks(trant- senk, karant-de). Nan f\u00f2m konpl\u00e8ks yo, mete yon tr\u00e8dinyon ant adjektif yo si yo pi piti ke san (100). :<br><em>Egzanp:<\/em><br>Ven-twa.<br>Twa mil n\u00e8f san senkant-de.<br>Dis-s\u00e8t.<br>Senkant e en (ou Senkanteyen).<\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a><\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Adjektif posesif<\/h5>\n\n\n\n<p>Adjektif posesif (yo di tou det\u00e8minan posesif) montre pou kiy\u00e8s non an ye.<br><em>Egzanp:<\/em><br>Ch\u00e8z mwen-an. Tab li-a. Kaye nou-yo.<br>ou Ch\u00e8z pa mwen-an. Tab pa li-a. Kaye pa nou-yo.<\/p>\n\n\n\n<p>1. Yon s\u00e8l poses\u00e8 e yon s\u00e8l obj\u00e8:<br>mwen-an = premye p\u00e8s\u00f2n;<br>ou-a = dezy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n;<br>li-a = twazy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Yon s\u00e8l poses\u00e8 e plizy\u00e8 obj\u00e8:<br>mwen-yo = premye p\u00e8s\u00f2n;<br>ou-yo = dezy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n;<br>li-yo = twazy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Plizy\u00e8 poses\u00e8 e yon s\u00e8l obj\u00e8:<br>nou-an = premye p\u00e8s\u00f2n;<br>nou-an = dezy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n;<br>yo-a = twazy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Plizy\u00e8 poses\u00e8 e plizy\u00e8 obj\u00e8:<br>nou-yo = premye p\u00e8s\u00f2n;<br>nou-yo = dezy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n;<br>Pa egziste, yo s\u00e8vi ak yon f\u00f2m pou montre apatenans lan (yo genyen yo = twazy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n.)<\/p>\n\n\n\n<p>Adjektif posesif yo gen yon l\u00f2t f\u00f2m, se l\u00e8 ou ajoute mo &#8220;pa&#8221; a devan yo:<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00f2m sa a ki gen &#8220;pa&#8221; a ladan l lan, yo se pwonon posesif l\u00e8 yo ranplase non (ou gwoup nominal la) pou kont yo.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><th>Adjektif Posesif<\/th><th><\/th><th><\/th><th><\/th><th><\/th><th><\/th><\/tr><tr><td><\/td><td>Sengilye<\/td><td>Pliry\u00e8l<\/td><td>Sengilye<\/td><td>Pliry\u00e8l<\/td><td>null<\/td><\/tr><tr><td>Premye p\u00e8s\u00f2n<\/td><td>[pa] mwen-an<\/td><td>[pa] mwen-yo<\/td><td>[pa] nou-an<\/td><td>[pa] nou-yo<\/td><td>null<\/td><\/tr><tr><td>Dezy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n<\/td><td>[pa] ou-a<\/td><td>[pa] ou-yo<\/td><td>[pa] nou-an<\/td><td>[pa] nou-yo<\/td><td>null<\/td><\/tr><tr><td>Twazy\u00e8m p\u00e8s\u00f2n<\/td><td>[pa] yo-a<\/td><td>&#8212;<\/td><td>&#8212;<\/td><td>&#8212;<\/td><td>null<\/td><\/tr><tr><td>null<\/td><td>null<\/td><td>null<\/td><td>null<\/td><td>null<\/td><td>null<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>Sonje, tr\u00e8dinyon an &#8220;-&#8221; fakiltatif, men Novasyon vr\u00e8man ankouraje l (sa ap evite konfizyon). F\u00f2m &#8220;pa w-la&#8221; pr\u00e8ske toujou itilize olye pou yo itilize &#8220;pa ou a&#8221; (timoun plis itilize l, langaj anfanten; men se pa yon er\u00e8). Yo pa janm mete &#8220;w la&#8221; apre yon gwoup nominal, men se toujou &#8220;ou-a&#8221; (egzanp: &#8220;Liv ou a&#8221; e non &#8220;Liv w la&#8221;)<\/p>\n\n\n\n<p>null<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><a href=\".\/?mod=kreyol_adjektif\">&lt;&lt;&#8211; Adjektif kalifikatif<\/a> &#8212; A SUIV<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gid sa a esplike kijan det\u00e8minan yo fonksyone nan krey\u00f2l ayisyen. Aprann kijan yo akonpaye non yo, kijan yo varye, epi kijan yo bay presizyon nan fraz yo.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":162,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"products":"","jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_food_recipe":[],"enable_food_recipe":"","food_recipe_title":"","food_recipe_description":"","food_recipe_serve":"","food_recipe_time":"","food_recipe_prep":"","food_recipe_level":"","food_recipe_keywords":"","food_recipe_category":"","food_recipe_cuisine":"","food_recipe_yield":"","food_recipe_calories":"","enable_print_recipe":"","ingredient":[],"instruction":"","jnews_social_meta":[],"jnews_review":[],"enable_review":"","type":"","name":"","summary":"","brand":"","sku":"","good":[],"bad":[],"score_override":"","override_value":"","rating":[],"price":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[18,199],"class_list":["post-113","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ht","tag-deteminan","tag-lang-kreyol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/113","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=113"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/113\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/162"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=113"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=113"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/creole101.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}